प्रधानमंत्री फसल विमा योजना (PMFBY): बद्दल संपूर्ण माहिती व आढावा

Last updated on August 21st, 2023 at 12:09 pm

प्रधानमंत्री फसल विमा योजना (PMFBY): बद्दल संपूर्ण माहिती व आढावा

प्रधानमंत्री फसल विमा योजनेचा परिचय

2016 मध्ये, भारत सरकारने प्रधानमंत्री फसल विमा योजना (PMFBY) लाँच केली, जी शेतकऱ्यांच्या पिकांवरील आर्थिक नुकसानीच्या भरपाईच्या हेतूने हि योजना बनवण्यात आली होती. ही योजना दुष्काळ, पूर, गारपीट आणि कीटकांच्या हल्ल्यांसारख्या नैसर्गिक आपत्तींमुळे पिकांच्या नुकसानीपासून विमा संरक्षण देते. प्रीमियमचा खर्च उचलून, केंद्र सरकार, राज्य सरकार आणि शेतकरी एकत्रितपणे कृषी क्षेत्राच्या संरक्षणासाठी योगदान देतात.

PMFBY पीक विम्याची गरज

शेती हा अत्यंत असुरक्षित व्यवसाय असल्याने शेतकऱ्यांना विविध जोखमींचा सामना करावा लागतो. प्रतिकूल हवामानामुळे किंवा कीटकांच्या प्रादुर्भावामुळे पीक निकामी झाल्याने शेतकऱ्यांसाठी मोठा आर्थिक संकंटांचा सामना करावा लागतो. हे आव्हान ओळखून, भारत सरकारने अशा शेतकऱ्यांचा नुकसानाचा प्रभाव कमी करण्यासाठी आणि शेतकऱ्यांचे उत्पन्न स्थिर करण्यासाठी प्रधानमंत्री फसल विमा योजना सुरू केली.

PMFBY कव्हरेज आणि प्रीमियम दर

PMFBY मध्ये देशभरात पिकवल्या जाणार्‍या सर्व खरीप आणि रब्बी पिकांचा समावेश होतो. हे उत्पन्न नुकसान आणि क्षेत्र नुकसान दोन्हीसाठी विमा संरक्षण प्रदान करते. विम्याचे प्रीमियम दर खालीलप्रमाणे सेट केले आहेत:

  • खरीप पिके: विमा उतरवलेल्या मूल्याच्या 2%
  • रब्बी पिके: विमा उतरवलेल्या मूल्याच्या 1.5%

परवडण्याबाबत खात्री करण्यासाठी, विमा हप्त्यातील शेतकऱ्यांचा हिस्सा 2,000 रुपये प्रति हेक्टर असतो. शेतकऱ्यांवरील आर्थिक भार कमी करून उर्वरित प्रीमियम केंद्र आणि राज्य सरकारे समान प्रमाणात वाटून घेतात.

इच्छूक सहभाग आणि नोंदणी प्रक्रिया

प्रधानमंत्री फसल विमा योजना ही एक इच्छूक योजना आहे, जी शेतकऱ्यांना नोंदणी करायची की नाही हे निवडण्याची मुभा देते. योजनेत सामील होण्यास इच्छुक असलेले शेतकरी त्यांच्या जवळच्या विमा कंपनीकडे नोंदणी करू शकतात. नोंदणी प्रक्रिया सोपी आहे. सर्व शेतकर्‍यांसाठी सुरळीत प्रक्रिया सुनिश्चित करते आणि नोंदणी ऑनलाइन किंवा ऑफलाइन पद्धतीने पूर्ण केली जाऊ शकते, 

PMFBY पीक विमा पॉलिसी आणि दावा प्रक्रिया

एकदा शेतकऱ्याने योजनेसाठी नोंदणी केली की, त्यांना पीक विमा पॉलिसी मिळते जी विम्याच्या अटी व शर्ती दर्शवते. पॉलिसीमध्ये विमा उतरवलेले मूल्य, प्रीमियमची रक्कम आणि दावे दाखल करण्याची प्रक्रिया यासारख्या तपशीलांचा समावेश असतो.

पीक नुकसानीच्या दुर्दैवी घटनेत, शेतकरी विमा कंपनीकडे दावा दाखल करू शकतात. त्यानंतर दाव्यावर प्रक्रिया केली जाते आणि दावा दाखल केल्यापासून ३० दिवसांच्या आत शेतकऱ्याला विम्याची रक्कम मिळते. हे वेळेवर पेमेंट केल्याने शेतकऱ्यांना पीक नुकसानीतून सावरण्यास आणि त्यांची कृषी कामे सुरळीत पणे सुरू ठेवण्यास मदत होते.

हेही वाचा >>

PMFBY चे फायदे

प्रधानमंत्री फसल विमा योजना शेतकऱ्यांना आणि एकूणच कृषी क्षेत्राला अनेक फायदे देते:

  • आर्थिक सुरक्षा: प्रधानमंत्री फसल विमा योजना शेतकऱ्यांना नैसर्गिक आपत्तींमुळे होणाऱ्या पिकांच्या नुकसानीपासून आर्थिक सुरक्षा पुरवते, ज्यामुळे शेतीशी संबंधित आर्थिक जोखीम कमी होते.
  • जोखीम कमी करणे: विमा संरक्षण प्रदान करून, ही योजना पीक नुकसानीची जोखीम कमी करण्यास, शेतकर्‍यांचे स्थिर उत्पन्न सुनिश्चित करण्यात मदत करते.
  • सुधारित उत्पन्न: पीक विम्याच्या हमीमुळे, शेतकऱ्यांचा आत्मविश्वास वाढला जातो आणि त्यामुळे शेतकरी उत्पादन  वाढवण्यावर लक्ष केंद्रित करू शकतात, ज्यामुळे त्यांचे एकूण होणारे उत्पन्न सुधारते.
  • कृषी उत्पादनाला प्रोत्साहन: ही योजना शेतकऱ्यांना उत्तम कृषी पद्धती, तंत्रज्ञान आणि निविष्ठांमध्ये गुंतवणूक करण्यास प्रोत्साहित करते, ज्यामुळे उत्पादकता वाढते आणि कृषी उत्पादन वाढण्यास मदत होते.
  • सेफ्टी नेट: प्रधानमंत्री फसल विमा योजना शेतकर्‍यांसाठी एक सुरक्षा जाळी म्हणून काम करते, ज्यामुळे त्यांना पिकाच्या अनपेक्षित नुकसानातून सावरता येते आणि गंभीर आर्थिक अडचणींचा सामना न करता शेती सुरळीत पणे सुरू ठेवता येते.

निष्कर्ष

प्रधानमंत्री फसल विमा योजना (PMFBY) हा भारत सरकारचा शेतकऱ्यांना आर्थिक सुरक्षा प्रदान करण्यासाठी आणि कृषी उत्पादनाला चालना देण्यासाठी एक महत्त्वपूर्ण उपक्रम आहे. सर्वसमावेशक कव्हरेज आणि सोप्या दाव्याच्या प्रक्रियेमुळे या योजनेला देशभरातील शेतकऱ्यांमध्ये लोकप्रियता मिळाली आहे. नैसर्गिक आपत्तींमुळे पिकांच्या नुकसानीपासून संरक्षण देऊन, प्रधानमंत्री फसल विमा योजना शेतकऱ्यांचे उत्पन्न स्थिर करण्यासाठी आणि कृषी क्षेत्राला बळकट करण्यात महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावते. राज्य सरकारे प्रधानमंत्री फसल विमा योजनाची प्रीमियम किंमत समान प्रमाणात सामायिक करतात, शेतकऱ्यांवरील आर्थिक भार कमी करतात आणि योजनेच्या टिकाऊपणाला प्रोत्साहन देतात.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQs)

PMFBY मध्ये नोंदणी करण्यास कोण पात्र आहे?

कोणताही शेतकरी, ज्यामध्ये भागपिकदार आणि भाडेकरू शेतकरी, कृषी कार्यात गुंतलेले आहेत, ते PMFBY मध्ये नोंदणी करण्यास पात्र आहेत.

शेतकऱ्यांसाठी PMFBY अनिवार्य आहे का?

नाही, PMFBY ही एक ऐच्छिक योजना आहे. शेतकरी त्यांच्या आवडीनिवडी आणि गरजांनुसार सहभागी होण्याचे निवडू शकतात.

PMFBY अंतर्गत कोणती पिके येतात?

PMFBY मध्ये भारतात लागवड केलेल्या सर्व खरीप आणि रब्बी पिकांचा समावेश होतो.

शेतकरी PMFBY साठी नोंदणी कशी करू शकतात?

शेतकरी PMFBY साठी त्यांच्या जवळच्या विमा कंपनीशी संपर्क साधून नोंदणी करू शकतात आणि नोंदणी प्रक्रिया ऑनलाइन किंवा ऑफलाइन द्वारे सुद्धा पूर्ण करू शकतात.

PMFBY मध्ये केंद्र आणि राज्य सरकारची भूमिका काय आहे?

केंद्र आणि राज्य सरकारे PMFBY ची प्रीमियम किंमत समान प्रमाणात सामायिक करून, शेतकऱ्यांवरील आर्थिक भार कमी करतात आणि योजनेच्या टिकाऊपणाला प्रोत्साहन देतात.

Leave a comment